Uroczystości jubileuszowe w Chełmie

Uroczystości jubileuszowe w Chełmie

W dniach 19-21 września 2023 roku w Parafii Prawosławnej pw. św. Jana Teologa w Chełmie miały miejsce uroczystości związane z jubileuszem 800. rocznicy przeniesienia siedziby prawosławnej Diecezji Chełmskiej z Uhruska do Chełma pn. Prawosławne dziedzictwo wiary i kultury na Ziemi Chełmskiej. Program wydarzenia stanowiły koncert muzyki cerkiewnej, międzynarodowa konferencja naukowa oraz liturgiczne uroczystości święta Narodzenia Bogurodzicy i Chełmskiej Ikony Matki Bożej.

19 września w zabytkowej cerkwi św. Jana Teologa w Chełmie odbył sięIV Koncert Pieśni Liturgicznych i Paraliturgicznych ku czci Bogurodzicy w Chełmie. Organizatorem wydarzenia było Chełmskie Centrum Kultury Prawosławnej. Tegoroczny koncert zaszczycili swoją obecnością: metropolita Bostry Tymoteusz z Patriarchatu Jerozolimy, arcybiskup lubelski i chełmski Abel, arcybiskup przemyski i gorlicki Paisjusz, biskup siemiatycki Warsonofiusz, duchowieństwo, przedstawiciele lokalnego samorządu i służb mundurowych oraz szerokie grono słuchaczy.

Jako pierwsze zaprezentowały się dzieci z punktu katechetycznego parafii prawosławnej w Chełmie pod opieką Aleksandry Jaszczuk. W następnej część koncertu zaprezentowały się trzy chóry: Parafii Prawosławnej pw. św. Jana Teologa pod kierownictwem Jana Podoluka, młodzieżowy chór katedry św. Marii Magdaleny w Warszawie prowadzony przez protodiakona Rafała Dmitruka. Jako ostatni wystąpił chór duchowieństwa Prawosławnej Diecezji Lubelski-Chełmskiej, którego dyrygentem jest diakon Iwan Natiażko.

20 września w Chełmskiej Bibliotece Publicznej im. Marii Pauliny Orsetti odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa pn. Prawosławne dziedzictwo wiary i kultury na Ziemi Chełmskiej. Wydarzenie zainaugurowało słowo dyrektora Chełmskiego Centrum Kultury Prawosławnej ks. dra Jarosława Szczura. Duchowny przywitał zgromadzonych hierarchów, duchowieństwo, przedstawicieli chełmskiego magistratu, prelegentów i przybyłych słuchaczy. Dzisiejsza refleksja naukowa nad prawosławną tożsamością regionu stanowi wyraz troski i odpowiedzialności za dziedzictwo, którego jesteśmy spadkobiercami – podkreślił ks. Jarosław.

W części oficjalnego otwarcia konferencji wystąpili przedstawiciele hierarchii Kościoła prawosławnego, władz miasta Chełm oraz współorganizatorzy. Jako pierwszy z przesłaniem i błogosławieństwem Patriarchatu Jerozolimy zwrócił się metropolita Bostry Tymoteusz. Hierarcha wyraził wdzięczność z możliwości pobytu na chełmskiej ziemi oraz nawiązał do historycznej obecności prawosławnej tradycji na ziemi księcia Daniela. Następnie głos zabrała wiceprezydent miasta Chełm Dorota Cieślik, która życzyła zgromadzonym owoców naukowych i duchowych z pobytu w Chełmie. Kolejnym mówcą był Konsul Honorowy Ukrainy w Chełmie Stanisław Adamiak, który objął wydarzenie patronatem honorowym. Konsul podkreślił konieczność debaty nad dziejami Chełma, a w tym kontekście początków rozwoju miasta i prawosławnego biskupstwa. W imieniu współorganizatora wydarzenia – Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Chełmie wystąpił Zygmunt Gardziński. Przedstawiciel chełmskiej uczelni życzył zgromadzonym realizacji postawionych celów oraz szybkiej publikacji materiałów konferencyjnych.

Następnie słowo wprowadzenia wygłosił arcybiskup lubelski i chełmski Abel. Hierarcha podkreślił wielką wagę obchodzonego jubileuszu, który jest żywą pamięcią o hierarchach, duchowieństwie i wiernych prawosławnej Diecezji Chełmskiej. Jego Ekscelencja życzył, by jednym z owoców konferencji było odrodzenie chełmskiego ośrodka nauki pn. Chełmskie Archiwum Cerkiewne, które byłoby jeszcze jednym instrumentem do utrwalania prawosławnej tożsamości Chełma i Chełmszczyzny.

Zasadniczą częścią konferencji były trzy sesje naukowe z wystąpieniem czternastu prelegentów. Pierwsza z nich dotyczyła staroruskich tradycji teologiczno-duchowych. Sesję poprowadziła dr hab. Urszula Pawluczuk. Swoje referaty zaprezentowali: bp dr hab. Warsonofiusz (Doroszkiewicz), prof. dr hab. Krzysztof Leśniewski, abp dr Paisjusz (Martyniuk) oraz dr Genadij Hulko (w zastępstwie ks. Jan Grajko).

Tematem drugiej sesji były początki prawosławia na Ziemi Chełmskiej. Tę część konferencji poprowadził arcybiskup przemyski i gorlicki dr Paisjusz (Martyniuk). Swoje badania zaprezentowali wybitni specjaliści w zakresie danej problematyki: prof. dr hab. Antoni Mironowicz, prof. Dariusz Dąbrowski, dr hab. Mariusz Bartnicki, dr hab. Urszula Pawluczuk oraz dr Marcin Mironowicz.

W trzeciej sesji skupiono się na odkrywaniu obecności prawosławia na Ziemi Chełmskiej na podstawie badań archeologicznych oraz współczesnych reliktów kultury materialnej i duchowej regionu. Sesję poprowadził prof. dr hab. Antoni Mironowicz. Z interesującym materiałem badań wystąpili: Jurij Mazuryk, prof. Wołodymyr Aleksandrowicz, prof. dr hab. Leonid Tymoszenko, dr Tomasz Dzieńkowski oraz mgr Zbigniew Lubaszewski.

20-21 września w parafii św. Jana Teologa w Chełmie odbyły się uroczystości święta Narodzenia Bogurodzicy i Chełmskiej Ikony Matki Bożej.

Uroczystości rozpoczęły się całonocnym czuwaniem w cerkwi św. Jana Teologa w Chełmie. We wspólnej modlitwie udział wzięli metropolita Bostry Tymoteusz, arcybiskup lubelski i chełmski Abel, arcybiskup przemyski i gorlicki Paisjusz, biskup łódzki i poznański Atanazy, biskup siemiatycki Warsonofiusz, duchowieństwo z Polski i Ukrainy, wierni i pielgrzymi. Podczas nabożeństwa w szczególny sposób oddawano cześć wiernej kopii Chełmskiej Hodegetrii, która przybyła na chełmską ziemię w 2021 roku ze św. Góry Athos.

Po wieczornej modlitwie w cerkwi odbyła się panichida o spokój dusz księcia Daniela Romanowicza, hierarchów, duchowieństwo i wiernych prawosławnej eparchii chełmskiej. Nabożeństwo odbyło się w rzymskokatolickiej bazylice pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny na Górze Chełmskiej. We wspólnej modlitwie udział wzięli przedstawiciele rzymskokatolickiej Archidiecezji Lubelskiej na czele z metropolitą lubelskim abp. Stanisławem Budzikiem. Słowo wprowadzenia wygłosił proboszcz parafii rzymskokatolickiej oraz kustosz Sanktuarium Maryjnego na Górze Chełmskiej ks. kan. Andrzej Sternik. Duchowny zwrócił uwagę na potrzebę ekumenicznych relacji oraz duchowej wartości z doświadczenia wzajemnej modlitwy. Na koniec głos zabrał arcybiskup lubelski i chełmski Abel. Hierarcha wyraził wdzięczność za otwartość i bratnią relację Kościoła siostrzanego w osobie arcybiskupa Stanisława Budzika. To wielki dzień dla ekumenicznych relacji w skali regionu i kraju. Historia będzie pamiętała o tak znaczących gestach bazujących na miłości, prawdzie i sile chrześcijaństwa na Górze Chełmskiej – podkreślił arcybiskup Abel.

Kolejny dzień chełmskich uroczystości rozpoczął się od akatystu do Chełmskiej Ikony Matki Bożej.

Następnie miało miejsce powitanie hierarchów przez dzieci, starostę cerkiewnego Tomasza Darmorosta oraz proboszcza parafii ks. Jarosława Szczura.

Podczas św. Liturgii arcybiskup Abel nagrodził chełmskiego wikariusza ks. Mateusza Jaszczuka skufią.

Po ewangelicznym czytaniu okolicznościowe przesłanie Jego Eminencji metropolity warszawskiego i całej Polski Sawy odczytał biskup Warsonofiusz.

W czasie świątecznych nabożeństw śpiewał chór parafii prawosławnej w Chełmie pod kierownictwem Jana Podoluka.

Kolejnym punktem uroczystości była procesja oraz poświęcenie pomnika księcia Daniela Romanowicza. Monument został usytuowany na placu cerkiewnym, a jego poświęcenia dokonał arcybiskup Abel. Następnie pod pomnikiem złożone zostały okolicznościowe kwiaty przez przybyłą delegację z Urzędu Miasta Chełm oraz Senatora RP Józefa Zająca oraz Konsula Honorowego Ukrainy w Chełmie Stanisława Adamiaka.

Ostatnią częścią tegorocznego święta były podziękowania. Jako pierwszy głos zabrał arcybiskup Abel. Hierarcha wyraził radość i uznanie dla przedstawiciela Patriarchatu Jerozolimy metropolity Tymoteusza, który uobecnił międzynarodowy charakter chełmskiego jubileuszu. Ekscelencjo, drogi nasz współbracie w biskupstwie! Obecność podczas tegorocznych uroczystości w Chełmie stanowi doniosły i historyczny fakt dla

Kościoła prawosławnego w Polsce, prawosławnej społeczności regionu i Diecezji Lubelsko-Chełmskiej. Czterysta lat temu pielgrzymował po ziemiach ówczesnej Rzeczypospolitej patriarcha jerozolimski Teofanes. Wtedy to w Żywotowie wyświęcił prawosławnego biskupa diecezji chełmskiej Paisjusza Hipolitowicza, co w kontekście unii brzeskiej miało charakter apologii prawosławnej tożsamości. Dzisiejsza obecność ma również charakter wyjątkowy. To troska o jedność Kościoła prawosławnego na świecie oraz o pokój w tej części Europy – podkreślił Ekscelencja.

Jako kolejny głos zabrał metropolita Tymoteusz, który wyraził wielką radość z duchowych doświadczeń jubileuszu i łaski płynącej z oblicza Chełmskiej Hodegetrii. To czego doświadczyłem w przeciągu trzech dni uroczystości stanowi o żywej obecności Boga w tym miejscu, rozwoju duchowym i sile prawosławnego narodu. Przekazuję błogosławieństwo Świętego Miasta Jerozolimy oraz zwierzchnika jerozolimskiego Kościoła, patriarchy Teofila. Niech pokój płynący z Grobu Pańskiego stale nawiedza Polskę i błogosławioną ziemię chełmską – zaznaczył metropolita Tymoteusz.

Podziękowanie wyraził również arcybiskup Paisjusz, który przekazał jednocześnie słowa pozdrowień od metropolity donieckiego i mariupolskiego Hilariona. Z okazji jubileuszu hierarcha przekazał arcybiskupowi Ablowi okolicznościową panagię i krzyż.

Z okazji jubileuszu 800. rocznicy przeniesienia siedziby prawosławnej Diecezji Chełmskiej z Uhruska do Chełma, Święty Sobór Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego odznaczył Orderem św. Marii Magdaleny: II klasy z ozdobami – ks. Jarosława Szczura, II klasy – Konsula Honorowego Ukrainy w Chełmie Stanisława Adamiaka, III klasy – Jana Podoluka, Katarzynę Podoluk, Annę Darmorost, Walentynę Oszluk, Joannę Jaszczuk, Marię Waszkiewicz oraz Helenę Cepa.

Całość uroczystości zwieńczyły podziękowania organizatora wydarzenia ks. dra Jarosława Szczura oraz życzenia długich lat życia.

W chełmskich uroczystościach wzięli udział pielgrzymi z Lublina, Białej Podlaskiej, Hajnówki, Włodzimierza Wołyńskiego, parafii prawosławnych Nadbużańszczyzny oraz z południa Diecezji Lubelsko-Chełmskiej.

Podczas święta obecni byli przedstawiciela samorządu Województwa Lubelskiego, Starostwa Powiatowego w Chełmie, Urzędu Miasta Chełm, służb mundurowych i lokalnych przedsiębiorców współpracujących z parafią.

tekst: ks. Jarosław Szczur

foto: redakcjalp